‘Je komt altijd zo rustig over.’ Ik hoorde het vaak. Al kon ik mezelf daar vaak niks bij voorstellen, handig was het wel. Het kwam me in veel situaties goed van pas. Dat het zich tegen me kon keren ontdekte ik toen ik in het onderwijs werkte. Het was me allemaal te veel, ik had hulp nodig van de teamleider en sprak haar aan. Ze was een fijne vrouw, zei vast iets aardigs, gaf mogelijk tips, maar ze zag niet hoe wanhopig ik was. Mijn kalme uiterlijk misleidde haar, ze kwam niet op het idee me te helpen.

Pas veel later leerde ik in een training hoe ik anderen met mijn uitstraling soms op het verkeerde been zet. Ik deed een oefening met een man. Hij had, zogenaamd, het gouden kettinkje van mijn moeder. ‘Zorg dat je het terugkrijgt,’ was de opdracht. Dat lukte pas toen ik vertelde hoe erg ik het vond dat ik de ketting was kwijtgeraakt. Mijn moeder overleden, het enige aandenken. Maar die woorden alleen bleken niet voldoende. Pas toen mijn stem ging trillen, de tranen in mijn ogen stonden, het drama op mijn gezicht te zien was, overhandigde hij me het sieraad. Het voelde vreemd maar ik bereikte pas wat ik wilde toen mijn binnen- en buitenkant met elkaar klopten. Sinds de die oefening besef ik hoe essentieel congruentie is. Wanneer wat je zegt, voelt en uitstraalt met elkaar klopt, ben je geloofwaardig. Authentiek. Dat geeft anderen duidelijkheid en veiligheid, het helpt om echt gezien te worden.

Incongruente mensen zorgen voor verwarring, dwingen geen respect af of irriteren. Voorbeelden kennen we allemaal. De buurvrouw die lachend vertelt dat haar man ernstig ziek is. De docent die met lieve stem tegen een klas zegt dat ze boos is. De loodgieter die pocht over zijn prestaties maar nog geen gootsteen kan ontstoppen.

Onder de melders herken ik ze meteen: de mensen die op het eerste gezicht stevig ogen, zich goed verwoorden, er rustig uitzien. De types zoals ik. Als zij een afspraak bij de  bedrijfsarts hebben, neem ik de tijd om hen daarop voor te bereiden.
‘Zij ziet straks iemand die haar verhaal goed kan doen en er verzorgd uitziet,’ zeg ik dan. Een uitnodiging tot bewustwording. Als ze willen dat de arts ook ziet hoe het werkelijk met ze gaat, dan mogen de juiste woorden, de emoties, zelfs de tranen zichtbaar worden. Die eerlijkheid in houding en uitstraling kan het verschil maken. Het opent de deur naar begrip, naar de ondersteuning die ze nodig hebben.

Docenten, artsen, leidinggevenden en andere professionals zouden er van tijd tot bij stil moeten staan hoe congruent ze zijn. Regelmatig feedback vragen. Het is belangrijk te weten hoe je overkomt zodat je bij kunt sturen. Allemaal voor het juiste resultaat.

In mijn werk als vertrouwenspersoon kom ik situaties tegen waarin ‘congruent zijn’ of het ontbreken daarvan een rol speelt. In de volgende twee verhalen zie je voorbeelden.

Lees ook:
II               Congruente mensen, daar kun je van op aan. Voor de klachtencommissie.
III               Congruente mensen, daar kun je van op aan. Bij een slechtnieuws gesprek.

Deze tekst is gebaseerd op ervaringen van mijn werk als vertrouwenspersoon. Gebeurtenissen zijn onherleidbaar beschreven, namen zijn verzonnen.  Elke overeenkomst met een organisatie, plaats of persoon berust op toeval of schrijf ik toe aan het feit dat beschreven gebeurtenissen veelvuldig voorkomen.